Den norske tradisjonen har vore å skatte etter evne

Regjeringa sitt forslag til ny skattemodell for bustader har ført til at mange bustadeigarar, særleg i sentrale strøk, har fått stor auke i bustadverdien og dermed høgare formuesskatt. Også eigedomsskatten kan auke. 

Mange, særleg pensjonistar som i ei årrekkje har nedbetalt gjelda på bustaden og no får mindre å rutte med som følgje av auka skattetrykk, har uttrykt fortviling, bekymring og uro. Nokre risikerer å måtte flytte frå heimen sin fordi dei ikkje lenger har råd til å bu der.

Regjeringa meiner den nye skattemodellen reduserer skilnader og er meir rettferdig enn før, men fleire opposisjonsparti har reagert. Etter at det blei kjent at endringane vil gje staten 500 millionar kroner meir i inntekter enn det som var stipulert då statsbudsjettet blei vedteke før jul, vil Støre & Co. sjå på saka på nytt. 

– Vi skal løyse dette på ein god måte. Vi gjer noko med dette på ein så smidig og effektiv måte som mogleg. Staten skal ikkje gå i pluss på dette, sa Jonas Gahr Støre i Stortinget sin Spørjetime sist veke. 

Det er av stor verdi å eige bustad, ikkje minst i sentrale strøk. Utviklinga i samfunnet, der sentraliseringa har bidrege til press på bustadmarknaden i dei store byane, har ført til stor prisauke og ditto verdiauke for dei som sit på eigedomar der. At desse som får tilført verdiar "nærast utan å løfte ein finger" må betale meir i skatt, er ikkje urimeleg. Og mange av dei som blir råka av den nye ordninga sit på betydelege verdiar og har høve til å bidra meir til fellesskapet. 

På same tid er vi skeptiske til å legge for stort skattetrykk på bustader og eigedom. Den norske tradisjonen har vore å skatte etter evne: dei som har god råd betaler meir, dei som har dårleg råd betaler mindre. Å eige ein bustad som med eit pennestrøk får langt høgare verdi, gjer ikkje at ein automatisk er i stand til å betale meir skatt, det kan tvert om bli ein ekstrakostnad mange ikkje har råd til å betale. 

I våre øyre kling det svært dårleg at til dømes einslege pensjonistar, som har betalt skatt av inntekta si all sin dag, brukt ein betydeleg del av pengane dei sit att med til å byggje bustad der alt av varer og tenester har vore pålagd moms, og kanskje streva i årevis med å betale ned bustadlånet sitt - også det av pengar som har vore skattlagde, skal oppleve at staten på toppen av alt skal krevje ei ikkje ubetydeleg "husleige" av ein bustad dei sjølve eig. 

Dette auka skattetrykket kjem i tillegg til alle dei utfordringane bustadeigarar allereie står overfor, som auka offentlege avgifter på vatn og avlaup, ønske om energieffektivisering, tilpassing til eit våtare og villare klima og eit fortløpande vedlikehaldsarbeid som berre blir dyrare og dyrare i tråd med den generelle kostnadsauken i samfunnet. 

Det har vore eit mål at nordmenn flest skal kunne eige sin eigen bustad, noko som har vore sett på som eit velferdsgode. Slik bør det framleis vere. Då må ein ha eit skattesystem som bidreg til dette. 

At regjeringa no vil sjå på bustadskattemodellen på nytt, er bra. Ein må freiste å finne ein fornuftig og god balanse som gjer at staten har nok inntekter til å finansiere alt av velferdsgode som nordmenn i dag har forventningar om, samstundes som skattetrykket ikkje får urimelege utslag som gjer at mange opplever at dei nesten må betale for bustadane sine endå ein gong.